Fiction กับ Nonfiction ต่างกันอย่างไร? เรื่องแต่งกับเรื่องจริงไม่ได้ต่างกันแค่ “จริงหรือไม่จริง”

Cambridge Dictionary อธิบาย Fiction ว่าเป็นเรื่องเกี่ยวกับตัวละครและเหตุการณ์ที่สร้างขึ้น ขณะที่ Nonfiction เป็นงานเขียนเกี่ยวกับเหตุการณ์และข้อเท็จจริงจริง ไม่ใช่เรื่องที่ถูกประดิษฐ์ขึ้น

แต่ความแตกต่างไม่ได้หมายความว่า

Fiction = ทุกอย่างปลอม
Nonfiction = ไม่มีการเล่าเรื่อง

เพราะ Fiction สามารถใช้เหตุการณ์จริงเป็นวัตถุดิบได้ และ Nonfiction ก็สามารถใช้ Plot, Scene, Point of View, การจัดจังหวะ และเทคนิค Storytelling ได้เช่นกัน

Sponsored Ads

Fiction กับ Nonfiction ต่างกันอย่างไร ?

เราสามารถเปรียบเทียบ ฟิคชั่น (Fiction) กับ สารคดี (Nonfiction) ได้ง่ายๆ ดังนี้

	Fiction	Nonfiction
จุดตั้งต้น	ผู้สร้างสามารถประดิษฐ์เรื่องขึ้น	กล่าวถึงบุคคล เหตุการณ์ หรือโลกจริง
ตัวละคร	สามารถสร้างขึ้นได้	อ้างถึงบุคคลจริงเมื่อเสนอว่าเป็นบุคคลจริง
เหตุการณ์	สามารถสร้างหรือเปลี่ยนได้	มีพันธะต่อข้อเท็จจริง
โลก/สถานที่	จริง สมมติ หรือผสมกันได้	อ้างอิงโลกจริง
ใช้ Narrative ได้ไหม	ได้	ได้
ใช้ Storytelling ได้ไหม	ได้	ได้
ใช้ฉาก บทสนทนา หรือความตื่นเต้นได้ไหม	ได้	ได้ แต่ต้องไม่ทำให้สิ่งที่ประดิษฐ์ขึ้นถูกเสนอเป็นข้อเท็จจริง
คำถามสำคัญ	“ผู้สร้างกำลังสร้างอะไรขึ้น?”	“สิ่งที่งานกำลังบอกว่าเป็นจริง มีฐานจากอะไร?”

ถ้าต้องการความหมายของ Fiction โดยละเอียด อ่านต่อได้ที่ Fiction คืออะไร?

Fiction คืออะไรในบริบทของการเปรียบเทียบนี้?

สำหรับบทความนี้ เราใช้คำว่า Fiction ในความหมายของ เรื่องแต่งหรือบันเทิงคดี
ผู้สร้างสามารถประดิษฐ์:

• ตัวละคร
• เหตุการณ์
• บทสนทนา
• สถานที่
• ความสัมพันธ์
• หรือแม้แต่โลกทั้งใบ

ขึ้นมาเพื่อสร้างเรื่องได้

Fiction จึงรวมงานอย่าง Novel และ Short Story และสามารถปรากฏใน Genre ต่าง ๆ ตั้งแต่ Romance, Mystery และ Fantasy ไปจนถึง Science Fiction

รายละเอียดของคำนี้มีมากกว่านั้น ดังนั้นหน้าปัจจุบันจะไม่อธิบาย Definition ซ้ำทั้งหมด แต่ให้หน้า Fiction คืออะไร? เป็น Foundation Page ของคำนี้โดยเฉพาะ

Nonfiction คืออะไร?

Nonfiction คือเนื้อหาที่กล่าวถึงข้อเท็จจริง บุคคล เหตุการณ์ ประสบการณ์ หรือโลกจริง แทนที่จะนำเสนอเหตุการณ์ที่ประดิษฐ์ขึ้นในฐานะเรื่องแต่ง

Merriam-Webster นิยาม Nonfiction อย่างกระชับว่าเป็นงานเขียนหรือภาพยนตร์ที่เกี่ยวกับข้อเท็จจริงและเหตุการณ์จริง
ตัวอย่างของ Nonfiction มีได้หลากหลาย เช่น

• ชีวประวัติ
• อัตชีวประวัติ
• Memoir
• ประวัติศาสตร์
• สารคดี
• วารสารศาสตร์
• บทความเชิงสารคดี
• งานท่องเที่ยว
• หนังสือวิทยาศาสตร์
• งานอธิบายความรู้

ดังนั้นการแปล Nonfiction ว่า “สารคดี” ช่วยให้เข้าใจได้ในหลายบริบท แต่ Nonfiction เป็นกรอบกว้าง และไม่ได้หมายถึงเฉพาะภาพยนตร์สารคดีหรือบทความสารคดีอย่างเดียว

ความต่างสำคัญไม่ใช่แค่ “จริง” กับ “ไม่จริง”

ลองใช้เหตุการณ์สมมติในการเปรียบเทียบ
สมมติว่าปีหนึ่งเกิดน้ำท่วมครั้งใหญ่ในเมืองแห่งหนึ่ง
นักเขียนคนแรกค้นข้อมูลจริง สัมภาษณ์ผู้ประสบเหตุ และเขียนหนังสือเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้น

→ Nonfiction

นักเขียนคนที่สองใช้เหตุการณ์น้ำท่วมครั้งเดียวกันเป็นฉากหลัง แต่สร้างครอบครัวหนึ่งขึ้นมา แล้วเล่าเรื่องพ่อกับลูกที่ติดอยู่คนละฝั่งของเมือง

→ Fiction

ทั้งสองงานสามารถมี:

• ความตื่นเต้น
• ความเศร้า
• ตัวละครที่น่าติดตาม
• จุดเปลี่ยน
• ฉากที่ทรงพลัง
• และ Narrative ที่ชัดเจน

ได้เหมือนกัน สิ่งที่ต่างคือ ข้อตกลงที่งานมีกับผู้อ่าน

งานแรกกำลังบอกว่า

“คนและเหตุการณ์เหล่านี้เกิดขึ้นจริง และฉันกำลังพยายามนำเสนอสิ่งที่เกิดขึ้นอย่างรับผิดชอบ”

งานที่สองกำลังบอกว่า

“ฉันนำความจริงบางส่วนมาเป็นวัตถุดิบ แต่คนและเหตุการณ์ในเรื่องนี้สามารถถูกสร้างขึ้นได้”

นี่ทำให้เส้นแบ่ง Fiction / Nonfiction ชัดกว่าการถามเพียงว่า “ในงานมีเรื่องจริงอยู่หรือไม่”

Fiction ใช้ข้อมูลจริงได้ไหม?

ได้ และเป็นเรื่องปกติมาก

เรื่องแต่งสามารถใช้:

• สถานที่จริง
• บุคคลในประวัติศาสตร์
• เหตุการณ์จริง
• เทคโนโลยีจริง
• วิทยาศาสตร์จริง
• วัฒนธรรมจริง
• ประสบการณ์จริงของผู้เขียน

มาเป็นวัตถุดิบได้

Historical Fiction เป็นตัวอย่างที่เห็นภาพง่าย
ผู้เขียนอาจตั้งเรื่องอยู่ในสงครามหรือเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่เกิดขึ้นจริง แต่สร้างตัวเอกและครอบครัวของเขาขึ้นมา
ส่วน Science Fiction อาจเริ่มจากทฤษฎีหรือเทคโนโลยีจริง ก่อนตั้งคำถามว่า

“ถ้าสิ่งนี้พัฒนาไปไกลกว่านี้จะเกิดอะไรขึ้น?”

ดังนั้น

มีข้อเท็จจริงอยู่ในเรื่อง ≠ กลายเป็น Nonfiction

สิ่งที่สำคัญคือ งานกำลังเสนอสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นนั้นต่อผู้อ่านในฐานะอะไร

Nonfiction ใช้ Storytelling ได้ไหม?

ได้

นี่คือหนึ่งในความเข้าใจผิดที่สำคัญที่สุดเกี่ยวกับ Nonfiction
การเขียน Nonfiction ไม่ได้บังคับให้ผู้เขียนนำข้อมูลมาเรียงเป็นรายการข้อเท็จจริง
งาน Nonfiction สามารถใช้:

• ฉาก (Scene)
• ตัวละคร
• การบรรยาย
• Point of View
• การจัดโครงสร้าง
• การเปิดเผยข้อมูลทีละส่วน
• จังหวะการเล่า
• ภาพพจน์
• ความขัดแย้ง
• และ Plot

เพื่อทำให้ข้อมูลหรือเหตุการณ์จริงน่าติดตามได้

หลักสูตร Creative Nonfiction ของ Foothill College ยกทั้ง scene-making, characterization, point of view, structure และ plot เป็นส่วนหนึ่งของ craft ของ Creative Nonfiction พร้อมกับให้ความสำคัญกับ truth, accuracy และความโปร่งใสเมื่อข้อมูลไม่สมบูรณ์

ดังนั้นสมการนี้จึงไม่ถูก:

Fiction = Storytelling
Nonfiction = Information

ที่ใกล้ความจริงกว่าคือ:

ทั้ง Fiction และ Nonfiction สามารถใช้ Storytelling ได้ แต่มีข้อผูกพันต่อข้อเท็จจริงต่างกัน

Sponsored Ads

แล้ว Nonfiction ต้องเป็นกลาง 100% ไหม?

ไม่จำเป็น

การมีพันธะต่อข้อเท็จจริงไม่ได้หมายความว่าผู้เขียนไม่มีมุมมอง
เมื่อคนหนึ่งเขียนถึงเหตุการณ์จริง เขายังต้องเลือกอยู่ดีว่า:

• จะเริ่มตรงไหน
• จะจบตรงไหน
• เหตุการณ์ใดสำคัญ
• ใครจะถูกสัมภาษณ์
• ข้อมูลอะไรจะถูกนำมาก่อน
• รายละเอียดไหนจะถูกเน้น
• และเหตุการณ์นั้นหมายความว่าอย่างไร

งาน Narrative Nonfiction จึงอาจมี มุมมอง และ การตีความ ได้
แต่มุมมองไม่เหมือนกับการสร้างข้อเท็จจริงขึ้นมา

มหาวิทยาลัย Pennsylvania อธิบายการเขียน Narrative Nonfiction ว่าเป็นการสร้างประสบการณ์ขึ้นใหม่ผ่านทั้งข้อเท็จจริง การรับรู้ และ literary technique โดยยังให้ความสำคัญกับการตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างจริงจัง

กล่าวอีกแบบหนึ่ง:

ผู้เขียน Nonfiction สามารถเลือกว่าจะมองความจริงจากมุมไหน
แต่ไม่ควรเปลี่ยนสิ่งที่ไม่ได้เกิด ให้กลายเป็นสิ่งที่อ้างว่าเกิดขึ้นจริงโดยไม่บอกผู้อ่าน

Memoir เป็น Nonfiction ทั้งที่ความทรงจำอาจผิดได้อย่างไร?

นี่คือจุดที่คำว่า “Nonfiction = ความจริงตั้งแต่ตัวอักษรแรกถึงตัวอักษรสุดท้าย” เริ่มใช้ไม่ได้

มนุษย์จำเหตุการณ์ในอดีตได้ไม่สมบูรณ์

คนสองคนสามารถอยู่ในเหตุการณ์เดียวกัน แต่จำรายละเอียดแตกต่างกันได้

Memoir จึงไม่ใช่กล้องวงจรปิดของอดีต

แต่สถานะของมันยังเป็น Nonfiction เพราะผู้เขียนกำลังเล่า ประสบการณ์ที่เขาเข้าใจว่าเกิดขึ้นจริง และมีข้อตกลงกับผู้อ่านว่าจะไม่ประดิษฐ์เหตุการณ์สำคัญขึ้นแล้วเสนอว่าเกิดจริง

ตำรา Creative Nonfiction ของ Open Educational Network อธิบายแนวคิดนี้ผ่าน “สัญญา” ระหว่างผู้เขียนกับผู้อ่าน พร้อมชี้ว่าความทรงจำอาจคลาดเคลื่อนได้ และความไม่แน่นอนควรถูกยอมรับอย่างโปร่งใส

ดังนั้น:

ความจำไม่สมบูรณ์ ≠ Fiction

แต่

จงใจสร้างเหตุการณ์ขึ้น แล้วบอกผู้อ่านว่าเป็นความจริง

เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ถ้า Nonfiction มีข้อมูลผิด จะกลายเป็น Fiction ไหม?

ไม่โดยอัตโนมัติ

หนังสือประวัติศาสตร์ที่เขียนปีผิดหนึ่งปีไม่ได้เปลี่ยน Genre ทันทีเป็น Fiction

บทความข่าวที่รายงานข้อเท็จจริงผิดก็ไม่ได้กลายเป็นนวนิยาย

สิ่งที่เกิดขึ้นคือ ความถูกต้องและความน่าเชื่อถือของงานมีปัญหา

ดังนั้นการแบ่ง Fiction กับ Nonfiction ไม่ควรทำโดยสูตรว่า:

ข้อมูลถูก 100% = Nonfiction
มีข้อผิดพลาดหนึ่งจุด = Fiction

คำถามที่มีประโยชน์กว่าคือ:

งานนี้กำลังอ้างว่าสิ่งที่นำเสนอเป็นข้อเท็จจริงหรือไม่ และผู้สร้างปฏิบัติต่อข้ออ้างนั้นอย่างรับผิดชอบแค่ไหน?

“Based on a True Story” เป็น Fiction หรือ Nonfiction?

เป็นได้ทั้งสองอย่าง ขึ้นอยู่กับงาน

หนังสือประวัติศาสตร์เกี่ยวกับเหตุการณ์จริงอาจเป็น Nonfiction
แต่ภาพยนตร์ที่ “สร้างจากเรื่องจริง” อาจดัดแปลงเหตุการณ์ รวมตัวละครหลายคนเข้าด้วยกัน สร้างบทสนทนา หรือเปลี่ยนลำดับเพื่อการเล่าเรื่อง

งานประเภทหลังจึงสามารถเป็น Fictionalized Adaptation หรือ Historical Drama ได้ แม้จะมีเหตุการณ์จริงเป็นต้นทาง
คำว่า:

Based on a True Story

จึงไม่ได้เป็นป้ายประเภทของงานโดยตัวมันเอง
มันบอกเพียงว่ามีความเชื่อมโยงกับเรื่องจริงบางอย่าง

Historical Fiction ต่างจาก History อย่างไร?

ลองใช้เหตุการณ์ประวัติศาสตร์เดียวกัน

History / Historical Nonfiction

ผู้เขียนค้นหลักฐานเพื่ออธิบายว่า:

• ใครทำอะไร
• เมื่อไร
• เพราะอะไร
• มีหลักฐานอะไร
• และนักประวัติศาสตร์ตีความเหตุการณ์นั้นอย่างไร

Historical Fiction

ผู้เขียนอาจใช้ช่วงเวลา เหตุการณ์ หรือบุคคลจริง แต่สร้างตัวละคร บทสนทนา และเหตุการณ์บางส่วนขึ้นเพื่อสร้างเรื่อง
ดังนั้น History กับ Historical Fiction สามารถพูดถึงสงครามเดียวกัน เมืองเดียวกัน และบุคคลจริงคนเดียวกันได้

แต่มี พันธะต่อข้อเท็จจริงคนละแบบ

Creative Nonfiction คืออะไร?

ชื่อคำนี้ดูเหมือนขัดกันเอง

Creative + Nonfiction

แต่จริง ๆ แล้วช่วยให้เห็นความแตกต่างระหว่าง เนื้อหา กับ วิธีการเล่า
Creative Nonfiction ใช้เทคนิคทางวรรณกรรมและ Storytelling กับสิ่งที่มีฐานจากประสบการณ์ เหตุการณ์ หรือข้อเท็จจริงจริง
งานในกลุ่มนี้อาจรวมถึง:

• Memoir
• Personal Essay
• Literary Journalism
• Travel Writing
• Nature Writing
• Narrative History

แหล่งการเรียนการสอนด้าน Creative Nonfiction อธิบายงานประเภทนี้ว่าใช้ทั้งความทรงจำ ประสบการณ์ การสังเกต ความคิดเห็น และงานวิจัย พร้อมนำเทคนิคของงานวรรณกรรมมาใช้ในการนำเสนอ

ดังนั้นคำว่า Creative ไม่ได้อนุญาตให้เราแต่งข้อเท็จจริงโดยไม่จำกัด

มันหมายถึง ความสร้างสรรค์ในการเล่า

แล้ว Fiction สามารถพูด “ความจริง” ได้ไหม?

นี่เป็นคำถามอีกแบบที่ทำให้คำว่า “Fiction = ไม่จริง” เริ่มไม่พอ
ตัวละครในเรื่องอาจไม่มีตัวตนจริง
สงครามอาจไม่เคยเกิด
เมืองอาจไม่มีอยู่บนแผนที่
แต่สิ่งที่เรื่องพูดถึง เช่น

• ความสูญเสีย
• ความโดดเดี่ยว
• ความอิจฉา
• ความรัก
• การเติบโต
• ความกลัวความตาย

สามารถเป็นประสบการณ์ที่มนุษย์รู้จักจริงได้

ดังนั้น Fiction ไม่จำเป็นต้อง รายงานข้อเท็จจริง เพื่อพูดถึงสิ่งที่เรามองว่าเป็น ความจริงเกี่ยวกับมนุษย์
ในขณะเดียวกัน Nonfiction ก็ไม่ได้กลายเป็น Fiction เพียงเพราะผู้เขียนใช้ Narrative เพื่อทำให้ข้อเท็จจริงมีความหมาย
นี่เป็นเหตุผลที่การแยกสองคำนี้ด้วยคำว่า

จริง / ไม่จริง

อย่างเดียวจึงไม่พอ

Sponsored Ads

Fiction กับ Nonfiction ต่างกันตรงไหนกันแน่?

หากต้องเหลือคำถามเพียงข้อเดียว Mira แนะนำให้ถามว่า:

งานนี้ให้สิทธิ์ผู้สร้าง “ประดิษฐ์เหตุการณ์” ขึ้นแล้วนำเสนอเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องได้หรือไม่?

ใน Fiction:

ได้

นั่นคือส่วนหนึ่งของข้อตกลงระหว่างผู้สร้างกับผู้รับสาร
ใน Nonfiction

ผู้สร้างสามารถคัดเลือก จัดลำดับ ตีความ และใช้เทคนิคการเล่าเรื่องได้ แต่เมื่ออ้างถึงข้อเท็จจริง บุคคล หรือเหตุการณ์จริง ก็มีพันธะต่อความถูกต้องและความโปร่งใส

เส้นแบ่งนี้อาจมีพื้นที่สีเทา เช่น Memoir, Docudrama, Autofiction หรือ Creative Nonfiction
แต่การเห็น ข้อตกลงต่อข้อเท็จจริง ทำให้เราเข้าใจความแตกต่างได้ดีกว่าการจำว่า:

Fiction = เรื่องไม่จริง
Nonfiction = เรื่องจริง

เพียงสองบรรทัด

จาก Fiction / Nonfiction ไปสู่ Narrative

เมื่อแยกได้แล้วว่างานหนึ่งมีความสัมพันธ์กับข้อเท็จจริงอย่างไร คำถามถัดไปก็เปลี่ยนไป
เพราะไม่ว่างานจะเป็น Fiction หรือ Nonfiction ผู้เล่ายังต้องตัดสินใจว่า:

• จะเริ่มเรื่องตรงไหน
• เหตุการณ์ใดควรถูกเล่าก่อน
• ข้อมูลใดควรถูกเก็บไว้
• ใครเป็นคนเล่า
• และคนอ่านควรรู้อะไรในแต่ละช่วง

ตรงนี้เราเริ่มไม่ได้ถามแล้วว่า

“เรื่องนี้จริงหรือแต่ง?”

แต่ถามว่า

“เรื่องนี้ถูกจัดและนำเสนอให้เรารับรู้แบบนี้ได้อย่างไร?”

และนั่นคือจุดที่เรากำลังเดินจาก Fiction / Nonfiction ไปสู่แนวคิดเรื่อง Narrative [อ่านต่อ: Narrative คืออะไร?]

---

• Cite: fiction (dictionary.cambridge.org)
• Cite: Nonfiction (dictionary.cambridge.org)
• Cite: Nonfiction (merriam-webster.com)
• Cite: INTRODUCTION TO CREATIVE NONFICTION (catalog.foothill.edu)
• Cite: Creative Nonfiction: The Reported Essay (english.upenn.edu)
• Cite: Truth and Memory, Truth in Memory (manifold.open.umn.edu)